محمد شريف خان دهلوى
10
تأليف شريفى ( فارسى )
از امراء ايران را بسبب ضعف و ابخره گرده تپ مىشد و به طول انجاميده بود اطباء كه معالج او بودند خوردن انبه تجويز نمىفرمودند مريض پنهان استعمال نمود اگرچه بالكل حرارت زائل نشده بود ليكن نفع كرده بود يا دق الشيخوخت است و بهترين او شيرين و رسيده و بىريشه كه شيرهء رقيق داشته باشد و سرد در آب يا برف كرده باشند در موسم گرم بدون سرد كرده خوردن باعث انحراف مزاج است و او را اول از دست ملايم بنمايند و چند قطرهء اول بيفكنند بعد از آن از دهن شپليده بخورند و خوردن از كارد بريده اگرچه مقبول طبائع است ليكن از ريشه و جرم احتياط نمىشود باعث نفخ و ثقل و درد شكم و پيچ امعا و خراش گلو مىشود و بعضى شيره برمىآرند و شيرين از شكر ساخته و تصرفها بجا و بىجا نموده همراه نان و برنج مىخورند و اين روش در اكثر امزجه نفيس سبب غثيان و عدم اقبال طبيعت است و نيز بسبب مفارقت محل خود نوعى تغير هم در مزاج او راه بهم رساند و مصلح آن اكثر شير و خسته او نوشتهاند مىفرمودند والد ماجد خداى تعالى بيامرزد ايشان را كه اين حكم مطلق نيست بلكه بايد ديد كه اگر گرمى مىكند ماست و آب سرد و افشردهء بارده به كار بايد برد و خود آن مرحوم هم به افشرده پهالسه اصلاح مزاج خود مىفرمودند و اگر پيچ امعا هم رسد بروغن بادام و امثال آن تدبير بايد فرمود و در صورت اسهال به خسته آن تدارك بايد نمود و در صورت يبوست و در امزجه يابسه بشير و اگر نفخ باشد در شير اندكى زنجبيل بايد جوشانيد و تنها زنجبيل هم مفيد مىآيد و على هذا القياس و بالجمله اگر با مراعات مزاج استعمال كرده شود حكم چوب چينى دارد و اولى آنكه تا كه دو سه باران نشود استعمال نكنند مگر صاحبان امزجه بارده رطبه و بعضى مردم به اصحاب ذرب عوض غذا انبه و عوض آب شير شتر تا يك ماه دو ماه استعمال مىكنند بسيار نفع مىنمايد بلكه ازاله آن بعضى جا مىفرمايد و انب بسيار اقسام و اسما دارد در هر كه عطريت زياده تقويت دل و دماغ و درد افزود به فارسى نغزك گويند و اللّه اعلم بحقيقة الحال آرام شيتلا بمد همزه و راء مهمله و الف و ميم و كسر